Parque natural Monte Aloia


Información

O primeiro Parque Natural de Galicia
Situada no límite sur da Serra do Galiñeiro, a atalaia do Monte Aloia presenta como un dos seus principais atractivos as vistas panorámicas dos vales dos ríos Miño e Louro. O punto máis elevado está no alto de San Xiao (664 m), o lugar máis visitado deste enclave. Foi o primeiro Parque Natural de Galicia, declarado o 18/01/1979, aínda que coas súas 746 hectáreas, é o máis pequeno dos seis que hai na comunidade.

Declaración Parque Natural Monte Aloia
Plan de Ordenación dos Recursos Naturais

Dispón dunha extensa rede de camiños, 6 miradoiros e multitude de merendeiros para gozar da natureza a carón da “raia húmida” coa veciña Portugal.


Os terreos son propiedade da Entidade Local Menor de Pazos de Reis e da Comunidade Veciñal de Montes en Man Común da parroquia de Rebordáns.





Memoria de actividades 2016

Top 5: o que non debes perder
  1. Subir ao alto de San Xiao (ou miradoiro González Páramos, 664 m) para ver os vales dos ríos Miño e Louro. A ermida de San Xiao, onde antes había un castro, é centro de tradicións populares.
  2. Visitar os restos arqueolóxicos da Muralla Ciclópea.
  3. Subir a algún dos miradoiros para avistar a riqueza natural deste enclave no que o 80% da súa superficie está cuberta por árbores.
  4. Visitar o Centro de Interpretación Enxeñeiro Rafael Areses, casa forestal singular en si mesma e lugar de información e exposición interpretativa do Parque Natural. Cerca hay un arboreto ilustrado (Senda Botánica).
  5. Ter a sorte de ver algunha das 11 especies de anfibios e réptiles coñecidas en Galicia (hai 14 en total).

Servizos

Centro de Interpretación da Natureza Casa Forestal Enxeñeiro Areses

Localización: Frinxo, 37. 36715 Pazos de Reis (Tui). Ver en Google Maps
Horario
Inverno: M-V 10.30-14.00h S-D e festivos 10.30-14.30 e 16.00-18.00h Luns sen servizo
Verán (Semana Santa a setembro): M-D 10.30-14.00 e 16.00-20.00h Luns sen servizo
Entrada libre


Visitas
8 itinerarios pedestres sinalizados.
Posibilidade de concertar visitas para grupos (10 a 35 persoas) fóra de horario, previa cita.
Rutas temáticas interpretadas, gratuítas, polas exposicións do Centro de Interpretación e polo exterior no Parque Natural (solicitude previa).
Actividades de educación ambiental adaptadas por idades (solicitude previa).
Paneis interpretativos e material divulgativo.
Exposicións.
Senda Botánica con arboreto ilustrado.
Aparcadoiros.
Punto de saída da PR-G2 Aloia (9 km) ata o Refuxio Miguel Regueira, na Serra do Galiñeiro
Bar-restaurante Monte Aloia

Rutas

Senda das Udencias

Baixa
30 min
600 m
Lineal

Senda Botánica

Baixa
30 min
400 m
Lineal

Rego de Pedra

Media
1,30 h
2,4 km
Circular

Muíños do Tripes

Baixa/Media
1,30 h
2,5 km
Circular

Muíños do Deique

Media/Alta
3,30 h
6,5 km
Lineal

Castro Alto dos Cubos

Baixa
2 h
4,5 km
Circular

Cabana – Cabaciña

Baixa/Media
1 h
2 km
Circular

A Muralla

Media
2 h
2,5 km
Circular

Información de utilidade

Parque Natural
Centro I. Ingeniero Areses 886 120 650




Información municipal
Turismo Tui 677 418 405
Turismo Xunta de Galicia 986 601 789




Emerxencias
Urxencias 112
Seprona 062
Incendios forestais 085




Outras app de interese

A ter en conta

  1. Deixa o vehículo nos aparcadoiros habilitados.
  2. Usa o vehículo só nas estradas/camiños habilitados e modera a velocidade cando circules polo interior do Parque.
  3. Arrincar flores e plantas está prohibido, ademais de poñer en perigo especies singulares.
  4. Non molestes á fauna, non fagas ruído.
  5. Infórmate dos permisos necesarios para acceder ao Parque ou para facer calquera ruta.
  6. Antes de facer unha ruta, comproba a dificultade e o tempo que debes investir.
  7. Planifica con detalle a túa visita, sobre todo se vas en grupo, e equípate convenientemente.
  8. En moitos dos Parques Naturais organízanse visitas guiadas e interpretadas gratuítas; chama antes.
  9. Leva o móbil sempre coa batería cargada.
  10. Camiña polos sendeiros habilitados.
  11. Respecta a sinalización.
  12. Precaución coas enchentes dos cursos de auga.
  13. Precaución ao pisar pedras e troncos cando están mollados xa que son moi escorregadizos.
  14. Non está permitida a acampada libre nin pasar a noite con caravanas.
  15. Fai un uso responsable do lixo; se non hai colectores, lévao contigo ata que atopes un.
  16. Non está permitido o baño fóra das zonas habilitadas.
  17. Respecta as propiedades privadas.
  18. Usa as áreas recreativas.
  19. O lume pode destruír a vida do Parque, non o acendas.
  20. Excepto casos concretos, está prohibida a caza e a pesca. Consulta a normativa de cada Parque Natural.
  21. Avisa ao persoal do Parque ante calquera incidencia.

Ecosistema

Variedade de hábitats

Máis dun 80% de superficie arborada
Os seus solos son ácidos e sitúanse sobre un substrato granítico con penedos nos puntos máis elevados, un elemento característico na paisaxe da comarca.

A rede fluvial constitúena regatos das concas do Louro (Deique, Rebordáns e San Simón) e do Rosal (As Tabernas, Tripes e Udencias). Tamén hai algunhas pozas, como as de Cabana, Cavildo e Paredes.
As áreas arboradas ocupan máis do 80% da superficie total do Parque. Matogueiras, prados e outros hábitats menores repártense a superficie restante.

En 1910 iniciouse a repoboación forestal a grande escala con diferentes variedades de piñeiros e con outras moitas especies exóticas, o que deu lugar a un arboreto de grande interese. Actualmente existe unha Senda Botánica que amosa os elementos forestais máis destacables do Baixo Miño en xeral e do Monte Aloia, en particular.

Flora

Árbores e arbustos

Un ecléctico reino vexetal
É abundante a vexetación arbustiva de toxo, queiruga e xesta. Quedan algúns restos de caducifolio autóctono nas carballeiras da Ermida e Rego da Pedra, aparecendo tamén mesturados en repoboacións de piñeiros con acivros, castiñeiros, abruñeiros, espiños albares, érbedos e pereiras bravas. A sobreira tamén está ben representada no Parque.

En 1910 comezou a repoboación do monte con piñeiros e establecéronse masas de árbores exóticas como a mimosa e o eucalipto branco. Outras especies menos abundantes, pero ben representadas ou con exemplares de gran tamaño son a acacia negra, o ciprés de Lawson, o abeto de Douglas, os piñeiros albar e insigne e o cedro xaponés.

Nas ribeiras fluviais mellor conservadas, os bosquetes de carballo mestúranse con salgueiros, ameneiros, e sanguiños aos que acompañan numerosas plantas vasculares, pteridófitos e briófitos.

Flores

Endemismos galaico-portugueses
Nos cursos de auga dáse unha interesante flora acuática, con hidrófitos como Callitriche stagnalis, Montia fontana subespecie amporitana, Ranunculus tomiophyllus e Scirpus fluitans. Esta flora fluvial vese complementada pola existente nalgunhas pozas, como as de Cabana e Clavildo, onde aparecen Baldellia alpestris e Myosotis secunda.

O inventario inclúe polo menos 500 taxons vexetais. É interesante a presenza dunha serie de endemismos galaico-portugueses ou ibérico-occidentais, como Coincya monensis subespecie puberula, Carduus asturicus ou Carex acuta subespecie reuteriana, entre outras. Mención especial merecen, por ser exclusivos do Parque Natural ata o momento, Centaurea aloiana e Halimium lasianthum subespecie Alyssoides.

Fieitos

En perigo de extinción
Hai ademais moitos tipos de fieitos e diversos espermatófitos fisurícolas, como o endemismo Dianthus laricifolius subespecie caespitosifolius, propio da conca do Miño-Sil e en perigo de extinción en Galicia.

Fauna

Anfibios e réptiles

O máis valioso do Parque Natural
A fauna de anfibios é de grande interese pola súa diversidade e abundancia, e confírelle particular relevancia ao Parque Natural. Na zona están citadas 11 das 14 especies coñecidas en Galicia, destacando os urodelos, que manteñen poboacións destacables de píntega, tritón ibérico e tritón xaspeado. Están tamén presentes dous endemismos ibéricos noroccidentais ameazados, a píntega rabilonga e a ra patilonga.

Entre os réptiles cómpre citar endemismos ibéricos como o lagarto das silveiras, a víbora de Seoane e a lagarta galega, que coincide aquí coa lagarta ibérica.

Aves

Boa representación
A avifauna forestal está relativamente ben representada. Destaca a variedade de páridos nidificantes, entre os que se atopan o ferreiriño cristado, os petos e o gaio, así como as concentracións invernais de tordos e ubalos.

Cómpre tamén sinalar a presenza frecuente do azor e a menos común do miñato abelleiro, o merlo azul e o cruzabico.

Mamíferos

Territorio de grandes e de pequenos
Entre os mamíferos é frecuente a presenza do esquío, o xabaril, a xeneta e o raposo. Son tamén importantes os morcegos, entre os que cómpre salientar o morcego grande de ferradura, o pequeno de ferradura e o morcego anano.

Peixes

A vulnerable reñosa
Nos acuíferos do Parque Natural sobresae a reñosa, ciprínido con poboacións numerosas nas pozas de Cabana e no regato Udencias. É unha especie de singular relevancia, ao tratarse dun endemismo ibérico con poboacións consideradas vulnerables.

Patrimonio material

Testemuños prehistóricos

Bo lugar para vivir
As condicións naturais do Monte Aloia favoreceron o asentamento humano desde tempos remotos. O castro do Alto dos Cubos, parcialmente reconstruído, é a principal testemuña no Parque de épocas prehistóricas, nas que chegaron a coexistir ata cinco citanias (cidade fortificada prerromana) que rodeaban o alto de San Xiao. Nas escavacións acháronse machadas, muíños de man e pezas de cerámica.

No Monte Aloia tamén se atoparon mámoas (na Chan Longa, na baixada da ruta de Cabaciña) e petróglifos (no lugar da Macoca, na entrada ao Parque por Tui, onde tamén está a Casa Cultural de Pazos de Reis).

Muralla Ciclópea

Estrutura defensiva na Antigüidade
A Muralla Ciclópea, feita con grandes pedras e sen argamasa, ten 2.250 metros de lonxitude, ocupa 22 ha de terreo e circunda a meseta superior do alto de San Xiao.

A orixe é incerta. Algúns arqueólogos sinalan que data da época grega (Schulten), aínda que é un tema que segue sendo obxecto de debate.

Entre as teorías sobre a súa orixe, barállase a posibilidade de que rodeara o gran poboado castrexo do Monte Medulio, famoso pola súa resistencia á romanización. Tamén hai quen sitúa aquí o Castellum Tude, a cidade de Tui na época romana.

Tramos de diversa factura apuntan que o máis probable é que fora edificada en varias etapas e que diferentes pobos (romanos, suevos e invasores franceses) se beneficiaran da súa estrutura.

Ermida de San Xiao

Centro de tradicións populares
Reedificada en 1713 sobre un antigo templo románico, a capela está dedicada a San Xiao. Ocupa o centro dun grande adro do que parte, por un lado, unha escalinata de pedra reconstruída no século XVIII que conduce á Fonte do Santo e, polo outro, un Vía Crucis que culmina na Gran Cruz de 1910.

O santuario é centro de tradicións populares. En xaneiro celébrase a romaría de San Xiao, obxecto de devoción na comarca polas súas virtudes milagreiras que favorecen as colleitas e curan enfermidades. O primeiro domingo de xullo ten lugar o Xubileo da Virxe das Angustias.

Casa Forestal Enxeñeiro Areses

Centro neurálxico do Parque
A Casa Forestal do Monte Aloia, actual sede do Centro de Interpretación, data de 1921. O enxeñeiro de montes tudense Rafael Areses Vidal foi o responsable do seu curioso deseño feito con grandes pedras e dúas alturas.

Este é o centro neurálxico das actividades de uso público do Parque Natural do Monte Aloia, desde onde se divulgan os valores culturais e naturais do espazo. Ademais de información útil para a comprensión do espazo natural, no Centro de Interpretación tamén se ofertan visitas guiadas temáticas polo exterior do Parque e polas exposicións interiores.

Conta cunha sala de audiovisuais, unha exposición permanente e ampla información sobre o Parque.

Ermida de San Fins

Iniciativa veciñal
Construída en 1995 polos veciños, coa colaboración da Xunta, aquí celébrase cada primeiro domingo de agosto a romaría de San Fins. Nos arredores hai unha tranquila área recreativa.

Patrimonio inmaterial

Lendas do Aloia

Rituais e misticismos
O carácter mítico do Monte Aloia favorece a existencia de moitas lendas. Hai quen di que as eguas que cabalgan en semiliberdade son fecundadas polo vento, ou que na cama na que durmía San Xiao non medra a herba. Os rituais falan dunha pedra da auga e dunha pedra do sol nas que realizar peticións mitolóxicas.

Tamén se fala dun ritual para favorecer as colleitas. Se precisaban que o tempo fose seco, levaban o santo ata a rocha do sol e se, polo contrario, querían que chovese, levaban o santo ata a rocha da auga.

Como chegar?

O Parque Natural do Monte Aloia atópase situado no concello de Tui, comarca do Baixo Miño (Pontevedra). A só un cuarto de hora da zona histórica de Tui, é un auténtico pulmón verde cunhas vistas privilexiadas do tramo final do Miño, o río máis importante de Galicia.


Tui estivo habitado desde tempos prehistóricos e foi unha das capitais do antigo Reino de Galicia. É unha das portas de entrada natural do Camiño Portugués a Galicia desde as terras lusitanas. Neste paso fronteirizo, tamén está situada a Ponte Internacional sobre o río Miño.


Accesos
  1. Desde Tui, Gondomar e Baiona: pola estrada PO-340 (Tui-Gondomar) continuar ata o cruzamento que leva a Frinxo e máis arriba, ata o alto do Monte Aloia.
  2. Desde Vigo: pola A-55, dirección Tui, saída 29; ou pola estrada N-550.
  3. Desde Ourense: pola autovía das Rías Baixas A-52, enlace coa A-55, dirección Tui.
  4. Desde Porto (Portugal): autoestrada A-3 ata Valença do Minho, enlace coa A-55, saída 29.

Permisos necesarios

Non hai contido que amosar.

Contacto

Centro de Interpretación da Natureza Casa Forestal Enxeñeiro Areses

Localización: Frinxo, 37. 36715 Pazos de Reis (Tui) Ver en Google Maps
Horarios
Do 15 de marzo ao 14 de setembro: Martes a domingo 10:30-14:00 / 16:00-20:00. Luns sen servizo (agás se é festivo)
Do 15 de setembro ao 14 de marzo: Martes a venres 10:30-13:30. Fins de semana e festivos 10:30-13:30 / 16:00-19:00

Miradoiros

Hai 6 miradoiros acondicionados:


  1. Celta (604 m). É o miradoiro máis novo do Parque Natural, que atopamos na Ruta da Muralla Ciclópea. Ofrécenos boas vistas do espazo.

  2. Enxeñeiro Rafael Areses (633 m). O máis rechamante deste miradoiro é a súa formación en liña coa Casa do Enxeñeiro, actual Centro de Interpretación.

  3. González Páramos ou Alto de San Xiao (664 m). Situado detrás da ermida de San Xiao, as vistas son espectaculares pois vemos a Serra do Galiñeiro, así como as illas Cíes e Ons (que forman parte do Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia).

  4. Gran Cruz (630 m). Desde este fermoso enclave viaxamos ao sur, coa desembocadura do Miño aos pés do miradoiro. Chega a divisarse o Gerês, a parte portuguesa do Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés. Se hai néboa pola mañá, que adoita desaparecer ao mediodía, a sensación entre o mar de nubes é abraiante.

  5. O Castelo (618 m). Cunha panorámica similar ao da Gran Cruz, atopámonos cun miradoiro de formación curiosa e máis afastado das multitudes para respirar tranquilidade.

  6. Oliva (564 m). Destaca polas súas vistas ao val de Tui.

  7. Podemos destacar outros miradoiros naturais, sen adaptar pola man do home, como son o Alto de Perdurán (410 m), Cabaciña (651 m) e Castro do Alto dos Cubos (229 m), que tamén se chama Cabeza de Francos, o nome do barrio que queda aos seus pés. Todos forman parte e son parada obrigada das diferentes rutas.

Ocio

Para todos os públicos
A poboación de Tui adoita facer uso lúdico do Parque Natural do Monte Aloia, sobre todo durante a época estival. É na parte alta do Aloia onde se concentra o equipamento recreativo: merendeiros, parques infantís, fontes, aparcadoiros, bar-restaurante e outros servizos públicos.


Outras opcións de ocio dispoñibles todo o ano no municipio de Tui e arredores están relacionadas cunha ampla oferta de turismo activo, rafting, piragüismo, paseos a cabalo, rutas BTT, entre outras.


O municipio está integrado no xeodestino Ría de Vigo e Baixo Miño, do que tamén forma parte o arquipélago das illas Cíes (Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia), a só media hora en coche.




+info

Produtos locais

Exquisiteces do Miño
A riqueza gastronómica de Tui está influenciada polas augas do río Miño xa que tres dos produtos locais máis valorados son as angulas (alevíns da Anguilla anguilla), a lamprea (Petromyzon marinus) e o sábalo (Alosa alosa).


Este último está considerado unha exquisitez culinaria. É un peixe branco de tempada que só se pesca na primavera e no verán cando, xa adulto, regresa ao río para desovar (é unha especie anádroma). Os exemplares no mercado superan o 2 kg de peso, cotizándose a prezos elevados. Quen o proba din que “sável do Minho” e de feito, estaba considerado un símbolo do río. Unha anécdota curiosa é que nos restaurantes da Praça do Comércio, en Lisboa (Portugal) un dos reclamos é o “sável do Minho” (nome do peixe en portugués).


A lamprea é outro dos produtos delicatessen da gastronomía local, tamén unha especie anádroma, e igual que o sábalo e as angulas, faénase de noite.


En abril, e coincidindo coas festas patronais de San Telmo, Tui festexa o Festival Popular do Meixón, unha celebración gastronómica ao redor das prezadas angulas do Miño. Ao contrario que os anteriores, esta é unha especie catádroma (madura no río e reprodúcese no mar).


Das fértiles augas do río máis internacional de Galicia tamén beben as vides de viño Albariño; algunhas mesmo medran na aba do Monte Aloia. A cultura vitivinícola desta rexión do sur de Galicia pódese saborear e coñecer a través das rutas de enoturismo da D.O. Rías Baixas (zonas do Condado de Tea e do Rosal). Desde hai pouco tempo, unha adega local tamén elabora un tinto recuperado de castes antigas autóctonas.




+info

Monte Aloia

Primeiro Parque Natural de Galicia e, segundo a lenda, o antigo Monte Medulio

Documentación

Data declaración

Decreto 3.160/1978, do 4 de decembro de 1978, polo que se declara o Parque Natural Monte Aloia

Instrumentos de planificación

Plan reitor de uso e xestión (P.R.U.X.). Decreto 65/2009

Instrumentos de planificación

Plan de ordenación dos recursos naturais (PORN). Decreto 274/2001, do 27 de setembro

GUÍAS

Paquetes turísticos. Monte Aloia
Plano de rutas do parque natural

OUTRAS FIGURAS DE PROTECCIÓN

Outras figuras de protección

Zona especial de conservación (ZEC) ''Monte Aloia'', ZEC ES1140005; de 783 ha).

Outras figuras de protección

Zona de Especial Protección dos Valores Naturais (ZEPVN) “Monte Aloia” de 783 ha.

ACTIVIDADES

Actividades día europeo dos Parques Naturais. 24 de maio de 2017